top of page
cerceve_046ASF.png

KIRGIZİSTAN

Resmi adı Kırgızistan Cumhuriyeti ya da kısa söylemiyle Kırgızistan'dır. Orta Asya'da bulunan ülkenin kuzeyinde Kazakistan, batısında Özbekistan, güneybatısında Tacikistan ve güneydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti bulunur.

Ülkenin yüzölçümü 198,5 km²'dir. Kırgızistan'ın büyük bölümü dağlar ve nehirlerle kaplıdır. Topraklarının dörtte üçü dağlarla çevrilidir. Ülkenin en yüksek noktası 7439 metre yüksekteki Pobeda Tepesi'dir. Kırgızistan coğrafik olarak güney ve kuzey Kırgızistan olarak ikiye ayrılmıştır.

kl.png
Untitled-2GFD.png

Sadır Nurgocoyeviç Caparov, Kırgız siyasetçi, Eski Kırgızistan başbakanı ve günümüzdeki Kırgızistan cumhurbaşkanı. 14 Kasım 2020'de Japrov, Ocak 2021'deki cumhurbaşkanlığı seçimlerine itiraz etmek için istifa etti. 10 Ocak 2021 tarihinde yapılan seçimler sonucunda Kırgızistan cumhurbaşkanı seçildi.

KırgızistanMarş
00:00 / 02:53

Kırgızistan, resmî adıyla Kırgız Cumhuriyeti, Orta Asya'daki bir ülkedir. Kırgızistan, günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup Türk Keneşi ve TÜRKSOY'un üyesidir. Denize kıyısı olmayan ülkenin komşuları kuzeyde Kazakistan; batıda Özbekistan, güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin'dir.

KIRGIZİSTAN TANITIM VİDEOSU

BAYRAK_.png

KIRGIZİSTAN - TÜRKİYE TİCARİ DOSTLUĞU

Kırgızistan'ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonra iki ülke arasında ekonomik ve sosyal ilişkiler hızlı bir ivme ile başlamıştır. 1991'de imzalanan ‘Ekonomik İlişkilere Dair Protokol’ ve 1992'de ‘Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması’nın ardından günümüze dek 100'den fazla ikili anlaşma ve protokol yürürlüğe girmiştir.

Günümüzde Kırgızistan Cumhuriyeti'ndeki Türk işletme sayısı 600'ün üzerindedir. Ülkedeki Türk kuruluşları; içecek, bisküvi, şekerleme gibi gıda ürünleri, temizlik malzemeleri, pvc-plastik boru gibi inşaat malzemeleri üretimi, alışveriş merkezi işletmeciliği ve inşaat gibi çok çeşitli alanlarda çalışmaktadır.

2006 yılı itibariyle karşılıklı ticaret hacmimiz 160 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Türkiye'nin Kırgızistan'a ihraç ettiği ürünlerin başında kıymetli taş ve metal ürünleri, elektrikli makineler, halılar ve şekerli ürünler, otomotiv malzemeleri gelmektedir. Türkiye'nin Kırgızistana ithal ettiği ürünler arasında ise ilk sıralarda sebze, meyve, deri ve ipek yer almaktadır. Türkiye, Kazakistan'ın dış ticaretinde Rusya, Kazakistan, Çin, Amerika Özbekistan ve Ukrayna'nın ardından 7'inci sırada yer almaktadır.

Eğitim, Kırgızistan-Türkiye ilişkilerinde önemli bir yere sahiptir. 1992'de başlatılan "Büyük Öğrenci Projesi" kapsamında 2007 yılı itibariyle 4400 Kırgız öğrenciye eğitim bursu verilmiş bulunmaktadır. Ayrıca, Kırgızistan'da iki Türk-Kırgız Lisesi ve iki Türk-Kırgız Üniversitesi faaliyet göstermektedir. Uluslararası Atatürk-Alatoo Üniversitesi 1996 yılında, Manas Kırgız-Türk Üniversitesi ise 1997 yılında açılmıştır. Türk öğrenciler, bu üniversitelere diğer Türk üniversiteleri gibi, ÖSYM sınavı neticesinde aldıkları puan ile girebilmektedirler.

Kırgızistan'ın Ankara'da Büyükelçiliği, İstanbul'da da Başkonsolosluğu bulunmaktadır. Aynı zamanda, Adana'da Fahri Konsolosluk ile temsil edilmektedir. Türkiye'nin ise Kırgızistan'da Bişkek Büyükelçiliği yer almaktadır.

ata.png

Kırgızistan Tarihi

Orta Asya’da Köktürkler döneminde Kögmen Dağları’nda yaşayan Kırgızlar, 840 yılında Uygur Devleti’ne son vererek bu topraklarda kendi devletlerini kurmuşlar ve sonrasında da Karahanlılar Dönemi’nde Müslüman olmuşlardır. –Ki Karahanlılar da Uygur Bölgesi’nde hüküm sürmüştür.)Özellikle 17.yy’dan sonra Çarlık Rusya’sının Orta Asya’daki yayılmacı politikaları sonucu Rus nüfuzuna giren Kırgızlar, Orta Asya’da bu dönemde gerçekleşen toplumlar arası çatışmalardan kaçınmak için kendi istekleriyle Rus nüfuzunu kabul etmişlerdir. Bu durum her ne kadar Türklerin genel mizacıyla uyuşmasa da buradan Kırgızların savaşçılık özelliklerinin zayıf olmasından dolayı bunun bir zorunluluk hâline geldiği anlaşılmaktadır. Hiç şüphesiz burada Rusya’nın Türk topluluklarını önce birbirlerine karşı kışkırtıp, sonra da sözümona koruyucu-kurtarıcı bir rol üstlenmeleri de feraset sahipleri için ibret alınması gereken bir durumdur.

1820’lerde Rusya tarafından sömürgecilik için fiilen işgal edilen Kırgızistan, 1991’de Sovyetler’in dağılmasıyla bağımsız olmuş ve özellikle Sovyetler dönemindeki asimilasyon politikalarına direnerek milli benliklerini korumayı başarmışlardır. Bu geçiş sürecinde özellikle Özbekler ve Kırgızlar arasında yüksek dozda gerilim ve çatışmalar yaşanmış, bir anlamda Ruslar çekilirken bile kardeşleri birbirine düşürmeden işin ucunu bırakmamışlardır. Ne acıdır değil mi? en büyük düşmanını görme de kardeşinle cenk eyle.

Kırgızistan Cumhuriyeti

Kırgızistan, Batken, Celal-Abad, Issık-Göl, Narin, Oş, Çuy ve Talas olmak üzere 7 bölgeye ayrılır.

Ülkenin en gelişmiş şehri 900 bin kişilik nüfusu ile başkent Bişkek'tir. Önemli kentlerden bir diğeri Oş ülkenin batısında yer alır. Nüfusu yaklaşık 300 bindir. Karakol kentinde ise yaklaşık 64 bin kişi yaşamaktadır.

Çuy nehrinin kıyısında kurulmuş olan Bişkek, İpek Yolu üzerinde yer alması nedeniyle tarih boyunca önemli bir merkez olmuştur. Dünyanın en yeşil başkentlerinden biri olan Bişkek, kendi içerisinde özgün yapısını korurken, aynı zamanda büyük bir şehir olmanın özelliklerini de içinde barındırır. Şehirde çok sayıda tiyatro, opera binası ve müze vardır.

Kırgızistan Coğrafyası

Resmi adı Kırgızistan Cumhuriyeti ya da kısa söylemiyle Kırgızistan'dır. Orta Asya'da bulunan ülkenin kuzeyinde Kazakistan, batısında Özbekistan, güneybatısında Tacikistan ve güneydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti bulunur.

Ülkenin yüzölçümü 198,5 km²'dir. Kırgızistan'ın büyük bölümü dağlar ve nehirlerle kaplıdır. Topraklarının dörtte üçü dağlarla çevrilidir. Ülkenin en yüksek noktası 7439 metre yüksekteki Pobeda Tepesi'dir. Kırgızistan coğrafik olarak güney ve kuzey Kırgızistan olarak ikiye ayrılmıştır.

Kırgızistan iklimi çeşitlilik gösterir. Genel olarak karasal iklime sahiptir. Yazları yaklaşık +20-25°C arasında, kışları ise -20 °C civarındadır. Daha ılıman olan vadi bölgelerinde yaz sıcaklığı +25°C kış sıcaklığı ise -5 °C dolaylarındadır.

Kırgızistan Fiziki Yapısı

Ülke topraklarının büyük kısmı dağlarla kaplıdır. 3000 metreye kadar olan dağlar toprakların yarısından fazlasını kaplar. Tanrı Dağlarının bir parçası olan Kokpaalatau Sıradağları, Çin ile tabii sınırı meydana getirir. Yüksek dağların dorukları dört mevsim karla kaplıdır.

Kırgızistan İdari Bölgeleri

Çarlık Rusya’sı Bolşevik devrimle yıkıldıktan sonra 1924’te Kırgız Özerk Vilayet, kurulmuş, 1926’da bu vilayet özerk cumhuriyet olmuştur. 1936 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğine bağlı 15 cumhuriyetten biri olarak ve Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adıyla kurulan Kırgızistan, 31 Ağustos 1991’de Sovyetler Birliğinden bağımsızlığını ilan etti. 5 Mayıs 1993’te anayasa kabul edildi. Daha sonra bu anayasada 2010 ve 2016 yıllarında değişiklikler yapıldı. 2016’da yapılan değişiklikle, cumhurbaşkanının icra ile ilgili yetkilerinin bir bölümü başbakana aktarıldı. Ülkenin bayrağı ve milli marşı 1992’de parlamento tarafından kabul edildi. Kırgız milli parası Kırgız Som 1993’te yürürlüğe girdi.

Ülke, parlamenter demokratik bir cumhuriyet olarak yönetilmektedir. Son cumhurbaşkanlığı seçimleri 24 Kasım 2017’de yapılmış ve Sosyal Demokrat Partinin adayı Sooronbay Jeenbekov seçimi kazanmıştır. Hükümetin başına ise 20 Nisan 2018’de başbakan olarak Muhammedali Ebul-gaziev gelmiştir. Bakanlar Kurulu listesi Başbakan tarafından hazırlanıp meclisin güvenoyundan sonra cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Savunma ve Güvenlik Bakanı cumhurbaşkanı tarafından doğrudan atanmaktadır.

Yasama organı, 120 üyeli bir parlamento olup Kırgızca’da “Yukarı Keǹeş”[1] olarak isimlendirilmektedir. Seçimler meclis için 5 yılda bir, cumhurbaşkanlığı için ise 6 yılda bir yapılmaktadır. Son Meclis seçimleri 4 Ekim 2015 tarihinde, cumhurbaşkanlığı seçimi ise 24 Kasım 2017 tarihinde yapılmıştır. Ülkede seçimlerde yarışacak güce sahip siyasi partiler, en son seçimde aldıkları oya göre: Sosyal Demokrat, Atayurt Cumhuriyet, Kırgızistan, Onugu Progress, Bir Bol, Ata Mekân partileridir.

Yargı organlarının tepesinde 25 üyeli Yüksek Mahkeme ve 11 üyeli Anayasa Mahkemesi vardır. Yüksek Mahkeme üyeleri 10 yıllığına, Anayasa mahkemesi üyeleri 15 yıllığına seçilmektedir. Üyelerin emeklilik yaş haddi her iki mahkemede 70 yaştır. Ayrıca bir Yüksek Tahkim Mahkemesi, yerel davalara bakmak üzere de il mahkemeleri ve şehir mahkemeleri bulunmaktadır.

Kırgızistan Ekonomisi

  • Ekonomide madencilik büyük paya sahiptir. Kırgızistan'da 400'ü aşkın değerli ve yarı değerli taş türü vardır. Elmas, yakut, topaz, zümrüt, firuze ve dağ kristali değerli taşların başında gelir. Ayrıca, devletin bütçe gelirlerinin büyük bir kısmı altın ve cıva ihracatından sağlanmaktadır. Özellikle altın, dünya piyasalarındaki istikrarlı yükselişi ile Kırgızistan ekonomisinin en önemli kaynağıdır. 2003 yılında Kırgızistan 22,5 ton altın elde etmiştir. Bu miktarla, Bağımsız Devletler Topluluğu içinde, Özbekistan ve Rusya'dan sonra 3'üncü sıradadır.

  • Diğer yandan, Kırgızistan bir tarım ülkesidir. Nüfusun neredeyse yarısı tarım ve hayvancılıkla ulaşmaktadır. Ülkenin güneyinde ciddi oranlarda pamukçulukla uğraşılmaktadır. Yünlü, pamuklu ve ipekli kumaşların üretimi, ülke ekonomisinde önemli yer tutar.

  • Ülkedeki yüksek hidroelektrik enerji potansiyeli de ekonomi için bir avantajdır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, salt öz kaynaklar kullanılarak ülke ekonomisinin yeniden yapılandırılması kolay olmamıştır. Özellikle, kalifiye Rus işçilerinin ülkenin kuzeyinde yer alan sanayi kuruluşlarından kitlesel olarak ayrılması sıkıntı yaratmıştır. Ayrıca söz konusu süreçte, devletin aşırı kontrol mekanizmasını, ekonomik yapılanmada sürdürme eğilimi nedeniyle 1991-1996 yılları arasında Kırgızistan ekonomisi iki katı yavaşlama göstermiştir. 2000'li yılların başına gelindiğinde ekonomide bir düzelme görülmektedir. Temel sorun olan enflasyonla mücadele sürmektedir.

  • 2004 yılından itibaren GSYİH iki katı yükselmesine rağmen, 2008'e doğru sadece 4 milyar dolarlık artışa ulaşmıştır. Asgari yaşam standardı yani kişi başına düşen gelir 895 dolardır.

  • 1991 yılından sonraki süreçte, Kırgızistan'daki devlet kurumlarının yüzde 70'inden fazlası özelleştirilmiştir. Ancak, ‘Elektrik İstasyonları’ ve ‘Kırgız Petrolleri’ adlı kurumlar devlet kuruluşlarıdır.

  • Ülkedeki yabancı ticaret hacmine bakıldığında ilk 5 sırada Amerika, Kanada, Türkiye, Kazakistan ve Rusya görülmektedir. İç pazardaki ithal malların oranı %70 civarındadır. Bu oranın doğal sonucu olarak yerli üreticiler kayıplar yaşamakta, ülkedeki istihdam açığı büyümektedir.

  • Ülkenin para birimi Som'dur.

Kırgızistan Türkiye İlişkileri

Kırgızistan'ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonra iki ülke arasında ekonomik ve sosyal ilişkiler hızlı bir ivme ile başlamıştır. 1991'de imzalanan ‘Ekonomik İlişkilere Dair Protokol’ ve 1992'de ‘Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması’nın ardından günümüze dek 100'den fazla ikili anlaşma ve protokol yürürlüğe girmiştir.

Günümüzde Kırgızistan Cumhuriyeti'ndeki Türk işletme sayısı 600'ün üzerindedir. Ülkedeki Türk kuruluşları; içecek, bisküvi, şekerleme gibi gıda ürünleri, temizlik malzemeleri, pvc-plastik boru gibi inşaat malzemeleri üretimi, alışveriş merkezi işletmeciliği ve inşaat gibi çok çeşitli alanlarda çalışmaktadır.

2006 yılı itibariyle karşılıklı ticaret hacmimiz 160 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Türkiye'nin Kırgızistan'a ihraç ettiği ürünlerin başında kıymetli taş ve metal ürünleri, elektrikli makineler, halılar ve şekerli ürünler, otomotiv malzemeleri gelmektedir. Türkiye'nin Kırgızistana ithal ettiği ürünler arasında ise ilk sıralarda sebze, meyve, deri ve ipek yer almaktadır. Türkiye, Kazakistan'ın dış ticaretinde Rusya, Kazakistan, Çin, Amerika Özbekistan ve Ukrayna'nın ardından 7'inci sırada yer almaktadır.

Eğitim, Kırgızistan-Türkiye ilişkilerinde önemli bir yere sahiptir. 1992'de başlatılan "Büyük Öğrenci Projesi" kapsamında 2007 yılı itibariyle 4400 Kırgız öğrenciye eğitim bursu verilmiş bulunmaktadır. Ayrıca, Kırgızistan'da iki Türk-Kırgız Lisesi ve iki Türk-Kırgız Üniversitesi faaliyet göstermektedir. Uluslararası Atatürk-Alatoo Üniversitesi 1996 yılında, Manas Kırgız-Türk Üniversitesi ise 1997 yılında açılmıştır. Türk öğrenciler, bu üniversitelere diğer Türk üniversiteleri gibi, ÖSYM sınavı neticesinde aldıkları puan ile girebilmektedirler.

Kırgızistan'ın Ankara'da Büyükelçiliği, İstanbul'da da Başkonsolosluğu bulunmaktadır. Aynı zamanda, Adana'da Fahri Konsolosluk ile temsil edilmektedir. Türkiye'nin ise Kırgızistan'da Bişkek Büyükelçiliği yer almaktadır.

GGG.png
bottom of page